Kurum kültürü konusunun yeni olduğunu düşünüyorsak, yanılıyoruz demektir. Özünde kültür kavramı, bir grup özelliğidir ve insanlar tarih boyunca hayatta kalabilmek için gruplar halinde yaşamak zorunda kalmışlardır. Örneğin, eski dönemlerde kabile üyelerinin liderleri ile kendi aralarındaki münasebetler veya dışarıdan gelen yabancılara karşı nasıl yaklaşmaları gerektiği gibi davranış kalıpları onların kabile kültürleriyle ilgiliydi.

Aradan asırlar geçmiş olsa da benzer durumlar bugün işletmelerde kendisini gösteriyor. Hatta şirketlerin birkaç tık üzerine çıkarsak, ülkelerin veya toplumların kültürlerinden ve onların şirketlere yansımalarından bahsetmek mümkün. Örneğin, Japon şirketlerinin bu kadar kalite odaklı olmalarının, hayatlarının her alanında kaliteyi önemsemelerinin, “ben yok, biz varız” felsefesini benimsemelerinin aslında Konfüçyüs öğretilerinden hareket edilerek ortaya çıkan bir tür kültürel sonuç olduğunu söyleyebiliriz. Bugün kimi toplumlarda gördüğümüz “güçlü olan kazansın”, “altta kalanın canı çıksın” gibi kapitalist düşüncelerin birçok şirkette de görüldüğünü biliyoruz.

KURUM KÜLTÜRÜ NEDİR?

Her işletmenin kendine has kuralları ve davranış kalıpları vardır. Bunların kimisi yazılı iken çoğu da yazılı olmayan şekilde kendisini gösterir. Şirket içindeki insanların birbiriyle nasıl iletişim veya ilişki kuracağı, iletişim metotları, dışarıdaki insanlara verilecek mesajların şekli, kime ne zaman nasıl davranılacağı, liderle nasıl iletişim kurulacağı gibi yaklaşımlar kurum kültürünün birer parçasıdır. Literatüre baktığımızda kurum kültürünün; şirket kültürü, örgüt kültürü, organizasyonel kültür gibi kavramlarda tanımlandığını görürsünüz.

Hepsi aslında aynı şeyden bahseder ve şunu ifade eder: Kurum kültürü, kurumlarda insanların davranışlarını yönlendiren “değerler, inançlar ve alışkanlık” sistemidir. Diğer bir deyişle de çalışanlar arasındaki ortak anlayıştır, birimleri bir arada tutan bir tür yapıştırıcıdır.

 

KURUM KÜLTÜRÜNÜN OLUŞUMU

Ortak bir amaç için bir araya gelen bu insanlar, zamanla ortak tecrübeye sahip olduğunda kurum kültürü denen şey yavaş yavaş oluşmaya başlar. İlk başlarda genellikle kurucunun değerleri, inançları, davranış kalıpları baskındır; kurumum kültürü, kurucunun bakış açılarına göre şekillenir ve gruba dahil olan diğer insanlardan da bu beklenir. Yeni dahil olanlar da eskilere bakar, bazı doğrular olduğunu kabul eder, uyum sağlayarak benzer davranışları öğrenmeye başlar ve süreç içinde kültür öğretilir. Zamanla yapı büyür ve başka kültürlerden gelen yöneticiler başka şirketlere veya kendilerine ait olan değerleri veya kültürel uygulamaları yeni şirketine taşımaya çalışır. İşin içine başarmak, rekabet, değişime uyum, yeni jenerasyonlar, yabancı çalışanlar gibi değişkenler de girmeye başlayınca kurum kültürü çözülmesi zor bir denklem haline gelmeye başlar.

Bir kurumda kurum kültürünün anlaşılması için kimi metotlardan bahsetmek mümkün. Bunların bazıları binalar, amblemler, rozetler gibi gözle görülen somut şeyler iken bazıları ise çoğunlukla gözle görünmez. Örneğin ilk defa gittiğiniz bir şirkette sizi şaşalı bir girişin karşılaması, koridorlardaki pahalı mermerler, mesaj içerikli tabloların kurum duvarlarında asılı olması, patronun ihtişamlı odası veya şirkette insanların harıl harıl çalışması bile bir tür kurum kültürü göstergeleridir.

Kurum kültürünün oluşması ve bu kültüre maruz kalan insana geçiş yapması için zamana ihtiyaç duyulur. Bu geçişler kimi zaman bilinçaltına yapılan mesaj yüklemeleri, kimi zaman liderlerin topluma verdiği mesajlar, kimi zaman da düşünmeye ve daha sonra da davranışa sevk eden cümlelerle mümkün olmaktadır.

KURUM KÜLTÜRÜNE DAİR BAZI GÖSTERGELER

  • Kurumların geleneksel olarak yaptığı toplantılar, anma programları, kutlamalar, yemekler, özel gün organizasyonları, mezunlar kahvaltısı veya pilav günleri kültürünün oluşumunda önemli unsurlardır.
  • Örneğin şirketten ayrılan eski mesai arkadaşlarınızın ara ara sizi ziyarete gelmesi, kurumla ilişiği kesilmiş kişilerle çeşitli zaman dilimlerinde dışarıda yemek veya sohbet organizasyonları da kurum kültürünün göstergeleri arasındadır.
  • İşe alımlarda, tayin-terfi kararlarında yöneticilerin kendi bakış açılarına ve değerlerine yakın insanları tercih etme eğiliminde olmaları da paylaşılan değerler veya kurum kültürüyle ilgilidir.
  • Kimi patron veya yöneticiye göre bir problem olarak tanımlanan dedikodu meselesinin de bir yönetim veya iletişim aracı olarak kullanılması kurum kültürüyle ilgilidir.
  • Kurum çalışanları arasında oraya çıkan açık veya gizli ittifaklar, “ayak kaydırma operasyonları” veya yardımseverlik eğilimleri de kurum kültürüyle ilgilidir.
  • Toplantı kültürüne bakış açısı da kurum kültürünün bir konusudur. Patronun toplantılara karşı olması ya da kurumda uzun toplantılar yapılması da kurum kültürüyle yakından ilgilidir.

KURUM KÜLTÜRÜ NE ZAMAN DAHA ÖNEMLİDİR?

Kurum kültürü, yönetsel açıdan baktığımızda her zaman önemlidir fakat bazı durumlarda kurum kültürünün önemi daha da ön plana çıkmaktadır. Peki, bu durumlar nelerdir?:

  • Özellikle değişim yönetimi gündemdeyse kurum kültürünün önemi biraz daha artıyor diyebiliriz. Bir aile şirketinin şirket yönetiminin yeni kuşaklara devrinde veya kurumsallaşma hamlelerinde kurum kültürünü değiştirmek de ana gündemlerden birisi olmalıdır.
  • Kurumun geleceğinin planlandığı ve ortaya koyulduğu bir vizyon ile stratejik planlama yapma çalışmalarında kurum kültürünü anlama-yorumlama oldukça hayati öneme sahiptir.
  • Yalın yönetim, çeviklik, inovasyon yönetimi, tasarım odaklı düşünme gibi başka kültürlere ait teknikleri şirkete kazandırmaya çalışma hamleleri kurum kültürüne bakmadan başarılı olmayacağını bilmek gerekiyor.
  • Şirketin satışı söz konusuysa kurum kültürü çalışmaları işletmenin olmazsa olmazları arasındadır.

KURUM KÜLTÜRÜ ÖLÇÜLÜR MÜ?

Yönetim bilimciler, yaklaşık elli yıllıdır yaptığı bilimsel çalışmalar ışığında ölçülemez, eller tutulup gözle görülemez bu kavramsalı artık ölçülebilir ve de istenirse yönetilebilir durumda olduğunu ortaya koymuştur. Çoğunlukla ölçek yaklaşımına ek olarak gözleme dayalı yöntemlerle kurum kültürünün ölçümü ve daha sonra kategorize edilmesi mümkündür.

Umarım sizler de kurum kültürünüzün farkındasınız ve onu yönetmek için çaba sarf ediyorsunuzdur. Yönetmiyorsanız rahat olun, zaten o sizi yönetiyordur.

Benim üstat olarak tanımladığım yönetim gurusu Peter Drucker’ın “Kültür stratejiyi kahvaltıda yer” cümlesini boşuna söylemediğini hatırlatarak, hayatın gönlünüzce olmasını dilerim.

Dr. Kamil BAYAR

www.kamilbayar.com

www.viaconsulting.co

www.viaacademy.co

facebook.com/kamilbayar

twitter.com/drkamilbayar

instagram.com/dr.kamilbayar

youtube.com/kamilbayar