Yönetim dünyasında bazı sorular vardır; herkes cevabını bildiğini zanneder ama sahaya indiğinizde kimsenin gerçekten çözemediğini görürsünüz. İnsan kaynakları konusu tam olarak böyle bir alan. Şirketlerde insan kaynakları departmanları var, uzmanları var, araç ve sistemleri var ama sonuçlar arzu edilen seviyede değil. Yani;
“Un var, şeker var, yağ var… Peki helva neden olmuyor?”
Youtube Yönetim Sanatı programında İnsan Kaynakları Danışmanı Dr. Hasan Karabakkal ile yaptığımız sohbette, bu sorunun cevabını aradık. İşte bazı satır arası notları:
Sorun Sistem Değil, Yaklaşım Problemi
Bugün birçok şirket; insan kaynakları problemlerini çözmeye çalışırken aynı hataya düşüyor: Çözümü kopyalıyor, problemi anlamıyor. Batı’da çalışan bir modeli alıp, kendi organizasyonuna uygulamak istiyor. Kimi zaman rakibin yaptığı sistemi birebir kurmaya çalışıyor. Ancak insan yönetimi özü itibariyle bir mühendislik işi değildir. Her organizasyonun bir “parmak izi” vardır. Kültürü, geçmişi, liderlik tarzı ve ilişki dinamikleri farklıdır. Bu yüzden başarılı şirketler sadece sistem kurmaz, terzi usulü kültür inşa eder. Belki de en önemlisi: Her şeyden önce doğru teşhis koyar. Çünkü sahada gördüğümüz en büyük yanılgı şu: Şirketler problemi yanlış yerde arıyor.
Yanlış teşhis, doğru çözümü imkânsız hale getiriyor.
En Kritik Konu: Kültür ve İklim
Şirketler çoğu zaman iyi yani yetkin insanı bulamadıklarını söyler. Oysa çoğu zaman sorun “insan bulamamak” değil, insanı şirkette tutamamaktır. Bunu bir bahçe gibi düşünmek gerekir. En iyi tohumu getirirsiniz ama toprak uygun değilse, o tohum ya hiç büyümez ya da potansiyelinin çok altında kalır. Bu noktada patronların veya yöneticilerin en büyük yanlışlarından biri de çalışana ödenen “para” konusudur. Yönetim biliminde maaş aslında bir hijyen faktörüdür ve iyi çalışanı elde tutmak için gerekli ama yeterli şart değildir. Çalışanlar için asıl olan şey ise; Anlaşılmak, değer görmek ve saygı duyulmaktır.
En Büyük Kırılma: Yöneticiler
Araştırmalar çok net bir gerçeği ortaya koyuyor:
Çalışanlar şirketlerini değil, yöneticilerini terk eder.
Bu noktada en büyük risklerden biri “kibirli liderlik/Yöneticiliktir”tir. Kibir, çoğu zaman bilinçli bir davranış değildir. Şirket veya sorumlu yöneticiler bu davranış şeklinin farkında olmaz ise ya insanlar sessizce ayrılır ya da sessizlik kültürü baş göstermeye başlar.
Bununla birlikte organizasyonlarda çok kritik bir başka hata ise; İyi uzmanı, yönetici yapmaktır. Öyle ki; çok iyi bir mühendis, satışçı ya da teknik uzman; otomatik olarak iyi bir yönetici değildir. İyi yöneticilerin olmadığı yerde de iyi çalışanların olmasını beklemek bir hayal olmaya namzettir.
İnsan Kaynaklarının Gerçek Rolü: “Pusula” Olmak
Türkiye’de insan kaynakları fonksiyonunun büyük bölümü hâlâ operasyonel yük altında. Bordro, SGK, mevzuat… Ama gerçek insan kaynakları bu değildir. İnsan kaynakları:
- Yönetimin pusulasıdır.
- Organizasyonun yönünü belirler.
- Doğru insanı seçer.
- Doğru sistemi kurar.
- Doğru kültürün inşasında kritik rol oynar
Hatta tarihsel bir benzetmeyle söylemek gerekirse bugünün insan kaynakları yöneticileri, sadece CV okumaz, işe alım yapıp işten çıkış süreçlerini yönetmez. Tıpkı Osmanlı’daki “Turnacıbaşı” gibi potansiyeli görür, ona yatırım yapar.
Çünkü artık asıl mesele bugünkü performans değil, gelecekteki potansiyele odaklanmaktır.
Başarının Gerçek Formülü
Sohbetten çıkan en net çerçeve aslında oldukça basit ama uygulaması zor. Başarılı organizasyonlar 3 şeyi doğru yapar:
1. Düşünce yapısı Sorun arayan değil, çözüm üreten bir bakış açısı.
2. Beceri seti Kendini, ekibini ve işi birlikte yönetebilme yetkinliği.
3. Ortam (Kültür & İklim) Güvenin, değerin ve bağın olduğu bir yapı.
Bu üçü birlikte çalışmadığında sistemler kağıt üzerinde kalır ve o meşhur cümle devreye girer:
“Kültür stratejiyi kahvaltıda yer.”
Ama bizim coğrafyada durum biraz daha sert:
Kültür, stratejiyi kahvaltıya bile bırakmaz… sahurda yer, bitirir.
Sonuç
Bilim ve Sanatın Sentezi Yönetim Sanatı kanalımızın da ana misyonu olan bir gerçek var.
Yönetim, tıpkı çift kanatlı bir kuş gibidir. Bu kanatlardan birisi metotlar, veri ve matematikten oluşan bilimsel taraf iken, diğer kanat tamamen duyguya, empatiye ve bağ kurmaya dayalı sanat tarafıdır. Sadece yöntemleri uygulayıp işin sanat tarafını atladığınızda ne yazık ki arzulanan sonuçlar alınamaz.
İnsan kaynakları sistemlerini hakkıyla çalıştıran şirketler, insan yönetmenin basit bir “X=Y” matematik denklemi kadar kolay olmadığını, oldukça kompleks ve karmaşık bir problem olduğunu kabul ederler.
Başarılı kurumlar; işin hem bilimsel hem de sanatsal tarafına aynı anda kafa yoran, bu uğurda düşüp kalkan, gerektiğinde destek alıp para harcamaktan çekinmeyen ve en önemlisi insana yatırım yaparken “sabretmesini bilen” şirketlerdir.
Sohbetin tamamını izlemek ve konuyu daha derinlemesine dinlemek için YouTube videomuza aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz:
https://www.youtube.com/watch?v=kREokAsnxTk
Bir sonraki içeriklerde görüşmek dileğiyle.
Dr. Kamil Bayar
Bu yazı ilk olarak Dr. Kamil Bayar’ın LinkedIn’deki Strateji | Yönetim | Liderlik bülteninde yayımlandı. Yeni sayılardan haberdar olmak için LinkedIn’de bültene abone olabilirsiniz.
